سونوگرافی شکم و لگن
سونوگرافی تخصصی
سونوگرافی شکم و لگن
بررسی کبد، کیسهٔ صفرا، کلیه‌ها، مثانه و اندام‌های لگنی با امواج صوتی و بدون اشعه
مدت زمان
معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه
آمادگی
ناشتایی و مثانهٔ پر
درد
بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی شکم و لگن چیست؟
سونوگرافی شکم و لگن یکی از رایج‌ترین روش‌های تصویربرداری است که با امواج صوتی و بدون اشعه، اندام‌های داخلی شکم و لگن را نشان می‌دهد. در بخش شکم، کبد، کیسهٔ صفرا و مجاری صفراوی، لوزالمعده (پانکراس)، طحال، کلیه‌ها و آئورت شکمی بررسی می‌شوند.
در بخش لگن، مثانه و در بانوان رحم و تخمدان‌ها و در آقایان پروستات از روی شکم بررسی می‌شوند. برای دیدن اندام‌های لگنی از روی شکم، مثانه باید پر باشد تا مانند پنجره‌ای، امواج صوتی را به اندام‌های پشت خود برساند و روده‌ها را کنار بزند.
این سونوگرافی معمولاً نخستین قدم در بررسی دردهای شکمی، مشکلات ادراری، نتایج غیرطبیعی آزمایش‌های کبد یا کلیه و پیگیری بیماری‌های شناخته‌شده است. پزشک ممکن است فقط شکم فوقانی، فقط لگن یا هر دو را درخواست کند.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
سنگ و التهاب کیسهٔ صفرا
بررسی سنگ، لجن صفراوی، ضخیم شدن دیوارهٔ کیسهٔ صفرا و گشادی مجاری صفراوی در دردهای قسمت راست و بالای شکم.
کبد چرب و بیماری‌های کبد
ارزیابی اندازه و بافت کبد، کبد چرب، ضایعات کانونی مانند کیست یا همانژیوم و نشانه‌های بیماری مزمن کبد.
سنگ کلیه و تورم کلیه
بررسی سنگ‌های کلیه، تورم کلیه (هیدرونفروز) ناشی از انسداد مسیر ادرار، کیست‌ها و اندازهٔ کلیه‌ها.
مثانه و ادرار باقی‌مانده
بررسی دیوارهٔ مثانه و سنگ مثانه و اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه در کسانی که در ادرار کردن مشکل دارند.
رحم و تخمدان‌ها
بررسی میوم (فیبروم)، کیست تخمدان و ضخامت آندومتر در دردهای لگنی یا بی‌نظمی قاعدگی، از روی شکم.
پروستات
اندازه‌گیری حجم پروستات و ادرار باقی‌مانده در آقایان با علائمی مانند تکرر ادرار یا ضعف جریان ادرار.
درد شکم و مایع در شکم
بررسی اولیهٔ دردهای شکمی و وجود مایع آزاد در شکم (آسیت)؛ در موارد حاد ممکن است بررسی‌های دیگری هم لازم شود.
آئورت و طحال
اندازه‌گیری قطر آئورت شکمی برای بررسی اتساع (آنوریسم) و اندازهٔ طحال در برخی بیماری‌های خونی و کبدی.
آمادگی پیش از مراجعه
- برای سونوگرافی شکم فوقانی یا شکم کامل، ۶ تا ۸ ساعت پیش از معاینه چیزی نخورید؛ نوشیدن آب ساده مجاز است.
- برای بررسی لگن، حدود ۱ لیتر آب (۴ تا ۵ لیوان) بنوشید، طوری که نوشیدن آن حدود ۱ ساعت قبل از معاینه تمام شود.
- پس از نوشیدن آب، تا پایان سونوگرافی ادرار نکنید؛ اگر فشار ادرار خیلی آزارتان داد، به کارکنان پذیرش اطلاع دهید.
- پیش از معاینه از نوشابه‌های گازدار، آدامس و کشیدن سیگار پرهیز کنید، چون گاز روده دید را کم می‌کند.
- داروهای ضروری خود را با کمی آب مصرف کنید؛ اگر دیابت دارید، دربارهٔ ناشتایی و داروها با پزشک خود مشورت کنید.
- اگر در یکی دو روز اخیر عکس رنگی گوارشی با باریم انجام داده‌اید، پیش از معاینه اطلاع دهید.
روند انجام، گام‌به‌گام
۱بررسی آمادگی
پیش از شروع، رعایت ناشتایی و پر بودن مثانه بررسی می‌شود.
۲دراز کشیدن روی تخت
به پشت دراز می‌کشید و لباس از روی شکم کنار زده می‌شود؛ سپس ژل روی پوست زده می‌شود.
۳بررسی شکم فوقانی
ممکن است از شما بخواهند نفس عمیق بکشید و نگه دارید یا به پهلو بچرخید تا کبد و کیسهٔ صفرا بهتر دیده شوند.
۴بررسی لگن
با مثانهٔ پر، مثانه و رحم و تخمدان‌ها یا پروستات بررسی می‌شوند؛ فشار پروب روی مثانهٔ پر ممکن است کمی ناخوشایند باشد.
۵تخلیه و بررسی دوباره
در صورت نیاز، پس از ادرار کردن، حجم ادرار باقی‌مانده یا کلیه‌ها دوباره بررسی می‌شوند.
۶پایان و گزارش
ژل پاک می‌شود و می‌توانید غذا بخورید. گزارش معمولاً همان روز آماده می‌شود.
شکم فوقانی، لگن یا شکم و لگن کامل؟
نوع سونوگرافی را پزشک معالج بر اساس علائم شما تعیین می‌کند و آمادگی هم بر همین اساس فرق دارد. پیش از مراجعه، برگهٔ درخواست را با دقت بخوانید:
- شکم فوقانی: کبد، کیسهٔ صفرا، لوزالمعده، طحال و کلیه‌ها؛ با ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی.
- لگن: مثانه، رحم و تخمدان‌ها یا پروستات؛ با مثانهٔ پر.
- کلیه و مجاری ادراری: کلیه‌ها و مثانه؛ معمولاً با مثانهٔ پر.
- شکم و لگن کامل: همهٔ موارد بالا؛ هم ناشتایی و هم مثانهٔ پر لازم است.
سونوگرافی واژینال در کنار سونوگرافی لگن
در بانوان متأهل، اگر جزئیات رحم و تخمدان‌ها از روی شکم به‌خوبی دیده نشود، ممکن است سونوگرافی واژینال به‌عنوان روش تکمیلی پیشنهاد شود که با مثانهٔ خالی انجام می‌شود. سونوگرافی واژینال برای بانوان ازدواج‌نکرده انجام نمی‌شود و در این موارد بررسی از روی شکم و با مثانهٔ پر انجام می‌گیرد.
محدودیت‌های سونوگرافی شکم و لگن
گاز روده، اضافه‌وزن و جای جراحی‌های قبلی ممکن است دید برخی اندام‌ها، به‌ویژه لوزالمعده و حالب‌ها، را محدود کنند. معده و روده‌ها و بیماری‌هایی مانند زخم معده با سونوگرافی به‌خوبی بررسی نمی‌شوند و برای آن‌ها آندوسکوپی یا روش‌های دیگر به کار می‌رود.
در برخی موارد، مانند شک به آپاندیسیت در بزرگسالان یا یافته‌های نامشخص، پزشک ممکن است روش‌های تکمیلی مانند سی‌تی‌اسکن یا MRI را درخواست کند. یک سونوگرافی طبیعی همهٔ علل درد شکم را رد نمی‌کند و اگر علائم ادامه یافت یا بدتر شد، دوباره به پزشک مراجعه کنید.
ایمنی
سونوگرافی شکم و لگن از امواج صوتی استفاده می‌کند و اشعهٔ یونیزان ندارد؛ بنابراین در بارداری و در کودکان هم قابل انجام است و در صورت نیاز می‌توان آن را تکرار کرد. با این حال، طبق اصل ALARA، معاینه فقط با دلیل پزشکی و در کوتاه‌ترین زمان لازم انجام می‌شود.
اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، پیش از شروع اطلاع دهید تا روش معاینه متناسب با شرایط شما انتخاب شود. نگه داشتن ادرار برای مدتی کوتاه برای بیشتر افراد بی‌خطر است، اما اگر بیماری کلیه، نارسایی قلبی یا محدودیت مصرف مایعات دارید، پیش از نوشیدن آب با پزشک خود مشورت کنید.
نکات کاربردی
- برگهٔ درخواست پزشک، گزارش سونوگرافی‌های قبلی و آزمایش‌های مرتبط مانند آزمایش کبد یا ادرار را همراه بیاورید.
- لباس دوتکه و راحت بپوشید تا دسترسی به شکم آسان باشد.
- یک بطری آب همراه داشته باشید تا اگر مثانه به‌اندازهٔ کافی پر نبود، بتوانید کمی بیشتر بنوشید.
- برای بعد از معاینهٔ ناشتا، یک خوراکی سبک همراه داشته باشید، به‌ویژه اگر دیابت دارید.
در صورت درد شدید و ناگهانی شکم یا لگن، تب و لرز همراه با زردی، استفراغ مداوم یا خونی، یا درد شدید لگن همراه با سرگیجه و ضعف (به‌ویژه با احتمال بارداری)، فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
برای سونوگرافی شکم و لگن چه آمادگی‌ای لازم است؟
برای بررسی شکم معمولاً ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی لازم است تا کیسهٔ صفرا پر و گاز روده کمتر باشد. برای بررسی لگن مثانه باید پر باشد؛ معمولاً حدود یک لیتر آب (۴ تا ۵ لیوان) بنوشید، به‌طوری که نوشیدن آن حدود یک ساعت پیش از معاینه تمام شود، و تا پایان بررسی ادرار نکنید، مگر اینکه دستور دیگری به شما داده شود.
آیا در زمان ناشتایی می‌توانم آب بخورم یا داروهایم را مصرف کنم؟
معمولاً نوشیدن مقدار کمی آب ساده و مصرف داروهای ضروری با کمی آب مانعی ندارد. افراد دیابتی دربارهٔ ناشتایی و داروهای قند با پزشک معالج مشورت کنند.
سونوگرافی شکم و لگن چقدر طول می‌کشد و درد دارد؟
معمولاً حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و بدون درد است. پر بودن مثانه یا فشار پروب روی ناحیهٔ دردناک ممکن است کمی ناراحتی ایجاد کند.
آیا سونوگرافی شکم و لگن در بارداری بی‌خطر است؟
بله؛ سونوگرافی اشعهٔ یونیزان ندارد و با رعایت اصل ALARA در بارداری قابل انجام است. لطفاً بارداری خود را پیش از معاینه اطلاع دهید.
در چه شرایطی به جای نوبت عادی باید به اورژانس بروم؟
درد شدید و ناگهانی شکم، تب و لرز همراه با درد، استفراغ مداوم، خونریزی شدید یا غش نیاز به بررسی فوری دارد و باید به اورژانس مراجعه کنید.
جواب سونوگرافی شکم و لگن کی آماده می‌شود؟
معمولاً همان روز، بسته به نوع بررسی. گاهی برای تکمیل بررسی، روش یا آزمایش دیگری توسط پزشک معالج پیشنهاد می‌شود.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۲۱:۳۰؛ پنج‌شنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
