سونوگرافی هیپ و مغز نوزاد
سونوگرافی نوزاد
سونوگرافی هیپ و مغز نوزاد
بررسی مفصل ران و مغز نوزاد با سونوگرافی، بدون اشعه و بدون نیاز به آرام‌بخش
مدت زمان
معمولاً ۱۰ تا ۲۰ دقیقه
آمادگی
شیر دادن پیش از معاینه
درد
بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی هیپ و مغز نوزاد چیست؟
سونوگرافی روشی بدون اشعهٔ یونیزان است که با امواج صوتی از ساختارهای داخلی بدن تصویر تهیه می‌کند. در نوزادان، چون بخش زیادی از استخوان‌ها هنوز غضروفی است و ملاج جلوی سر باز است، سونوگرافی امکان دیدن مفصل ران و مغز را بدون نیاز به آرام‌بخش فراهم می‌کند.
سونوگرافی هیپ برای بررسی دیسپلازی تکاملی مفصل ران (DDH) انجام می‌شود؛ وضعیتی که در آن سر استخوان ران به‌طور کامل و پایدار در حفرهٔ لگن قرار ندارد یا حفره کم‌عمق است. تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد، چون درمان در ماه‌های اول معمولاً ساده‌تر و مؤثرتر است.
سونوگرافی مغز (سونوگرافی جمجمه) از راه ملاج قدامی انجام می‌شود و بیشتر برای نوزادان نارس یا بستری در بخش نوزادان، یا نوزادانی که پزشک به مشکلی در مغز مشکوک است، درخواست می‌شود. این بررسی تا زمانی که ملاج باز است، یعنی معمولاً در ماه‌های اول زندگی، قابل انجام است.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
غربالگری DDH
بررسی مفصل ران در نوزادانی که عامل خطر دارند یا در معاینهٔ پزشک یافتهٔ غیرطبیعی داشته‌اند.
پیگیری درمان هیپ
ارزیابی پاسخ مفصل به درمان، مانند استفاده از بریس یا هارنس پاولیک، طبق نظر پزشک.
اندازه‌گیری زوایای هیپ
تعیین عمق حفرهٔ مفصل و طبقه‌بندی آن به روش Graf.
مغز نوزاد نارس
بررسی خونریزی داخل بطنی و آسیب مادهٔ سفید اطراف بطن‌ها در نوزادان نارس.
اندازهٔ بطن‌های مغز
ارزیابی بزرگی بطن‌ها (هیدروسفالی) و پیگیری تغییرات آن.
بررسی‌های تکمیلی نوزاد
ارزیابی اولیهٔ مغز در دور سر غیرطبیعی یا برخی ناهنجاری‌های مادرزادی به درخواست پزشک.
آمادگی پیش از مراجعه
- نوزاد را کمی پیش از معاینه شیر بدهید تا آرام و ترجیحاً خواب‌آلود باشد.
- لباسی برای نوزاد انتخاب کنید که پایین‌تنه به‌راحتی باز شود.
- یک پتو یا پارچهٔ نرم برای گرم نگه داشتن نوزاد و یک پوشک اضافه همراه بیاورید.
- در سونوگرافی مغز، کلاه و سربند نوزاد را پیش از معاینه درآورید.
- برگهٔ درخواست پزشک، خلاصهٔ پرونده و گزارش سونوگرافی‌های قبلی را همراه داشته باشید.
- نیازی به ناشتایی یا آرام‌بخش نیست.
روند انجام، قدم به قدم
۱پذیرش و شرح حال
سن نوزاد، سن بارداری هنگام تولد و دلیل درخواست بررسی می‌شود.
۲آرام کردن نوزاد
نوزاد روی تخت قرار می‌گیرد و یکی از والدین در کنار او می‌ماند تا آرام باشد.
۳هیپ: وضعیت پهلو
نوزاد به پهلو خوابانده می‌شود و پروب با ژل روی کنار مفصل ران قرار می‌گیرد؛ هر دو طرف بررسی می‌شوند.
۴هیپ: بررسی پویا
در صورت نیاز، پای نوزاد به‌آرامی حرکت داده می‌شود تا پایداری مفصل در حرکت ارزیابی شود.
۵مغز: از راه ملاج
پروب به‌آرامی روی ملاج جلوی سر گذاشته می‌شود و تصاویر از زاویه‌های مختلف گرفته می‌شود.
۶گزارش
یافته‌ها و در هیپ، نوع Graf هر طرف گزارش می‌شود و نتیجه معمولاً همان روز آماده است.
زمان مناسب سونوگرافی هیپ و عوامل خطر
سونوگرافی هیپ معمولاً در حدود ۴ تا ۶ هفتگی انجام می‌شود؛ در هفته‌های اول پس از تولد، شُلی طبیعی مفصل ممکن است یافته‌هایی ایجاد کند که خودبه‌خود برطرف می‌شوند. اگر در معاینهٔ بالینی ناپایداری واضح دیده شود، پزشک ممکن است زودتر سونوگرافی درخواست کند. این روش تا حدود ۴ تا ۶ ماهگی کاربرد دارد؛ پس از آن، با استخوانی شدن سر استخوان ران، دید سونوگرافی محدود می‌شود و معمولاً رادیوگرافی لگن جایگزین آن می‌شود.
پزشکان معمولاً برای نوزادانی که عامل خطر دارند، سونوگرافی هیپ را توصیه می‌کنند.
- قرار گرفتن بریچ (نمایش ته) در سه‌ماههٔ سوم بارداری، حتی اگر نوزاد با چرخش یا سزارین متولد شده باشد
- سابقهٔ دیسپلازی هیپ در خانواده، به‌ویژه در والدین یا خواهر و برادر
- یافتهٔ غیرطبیعی در معاینهٔ هیپ توسط پزشک، مانند صدای کلیک، محدودیت باز شدن پا یا عدم تقارن چین‌های پا
- قنداق کردن محکم با پاهای کشیده و به هم چسبیده؛ این کار توصیه نمی‌شود و بهتر است پاهای نوزاد در قنداق آزادانه خم و باز شوند
سونوگرافی مغز نوزاد
در سونوگرافی مغز، ملاج قدامی مانند یک پنجره برای امواج صوتی عمل می‌کند. این بررسی کنار تخت و بدون جابه‌جایی زیاد نوزاد قابل انجام است و برای همین در نوزادان نارس یا بیمار کاربرد زیادی دارد. با کوچک‌تر و بسته‌تر شدن ملاج در ماه‌های بعد، کیفیت تصاویر کاهش می‌یابد.
سونوگرافی مغز ابزار مفیدی برای بررسی اولیه و پیگیری است، اما همهٔ بخش‌های مغز را با یک اندازه نشان نمی‌دهد. در برخی موارد پزشک معالج برای بررسی کامل‌تر، روش‌های دیگری مانند MRI درخواست می‌کند.
طبقه‌بندی ساده‌شدهٔ هیپ نوزاد به روش Graf
نوع توضیح ساده اقدام معمول نوع I مفصل بالغ و طبیعی؛ حفرهٔ لگن عمق کافی دارد معمولاً نیاز به پیگیری ندارد نوع IIa نابالغی فیزیولوژیک در نوزاد کمتر از حدود ۳ ماه معمولاً تکرار سونوگرافی طبق نظر پزشک نوع IIb تا IIc / D تأخیر در تکامل یا حفرهٔ کم‌عمق‌تر؛ در D سر استخوان رو به جابه‌جایی است ارزیابی توسط پزشک و معمولاً شروع درمان نوع III و IV سر استخوان ران از حفره خارج شده (دررفتگی) ارجاع و درمان تخصصی ارتوپدی ایمنی
سونوگرافی از اشعهٔ یونیزان استفاده نمی‌کند و نیازی به آرام‌بخش یا تزریق ندارد. با این حال، مانند هر روش تصویربرداری، بر اساس اصل ALARA فقط با درخواست پزشک و با کمترین زمان و انرژی لازم برای گرفتن تصاویر مناسب انجام می‌شود.
در هنگام بررسی پویای هیپ، حرکت دادن پا به‌آرامی انجام می‌شود. ممکن است نوزاد به دلیل باز شدن لباس یا سردی ژل گریه کند، که معمولاً نشانهٔ درد نیست؛ نوزاد را پس از معاینه گرم نگه دارید.
نکات کاربردی
- زمان معاینه را با ساعت شیر خوردن نوزاد هماهنگ کنید.
- پتو، پوشک اضافه و دستمال مرطوب همراه داشته باشید.
- اگر نوزاد زودتر از موعد متولد شده، سن بارداری هنگام تولد را به کارکنان بگویید.
- گزارش سونوگرافی‌های قبلی را برای مقایسه همراه بیاورید.
- در قنداق کردن، اجازه دهید پاهای نوزاد آزادانه خم و باز شوند.
اگر نوزاد تشنج، بی‌حالی شدید، استفراغ‌های مکرر، برجستگی و سفتی ملاج، تب، یا امتناع از شیر خوردن دارد، به‌جای سونوگرافی سرپایی فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
زمان مناسب سونوگرافی هیپ نوزاد چه زمانی است؟
معمولاً حدود ۴ تا ۶ هفتگی. اگر پزشک در معاینه ناپایداری واضحی ببیند، ممکن است زودتر درخواست کند. پس از حدود ۴ تا ۶ ماهگی معمولاً رادیوگرافی جایگزین سونوگرافی می‌شود.
آیا سونوگرافی برای نوزاد ضرر دارد؟
سونوگرافی اشعهٔ یونیزان ندارد و به آرام‌بخش نیاز ندارد. این بررسی بر اساس اصل ALARA و فقط با درخواست پزشک انجام می‌شود.
نوع IIa در گزارش هیپ یعنی چه؟
در نوزاد کمتر از حدود ۳ ماه، نوع IIa معمولاً به معنی نابالغی طبیعی مفصل است که در بسیاری از موارد با رشد نوزاد بهبود می‌یابد. پزشک معمولاً سونوگرافی پیگیری درخواست می‌کند.
سونوگرافی مغز تا چه سنی امکان‌پذیر است؟
تا زمانی که ملاج قدامی باز و به اندازهٔ کافی بزرگ است، یعنی معمولاً در ماه‌های اول زندگی. با کوچک شدن ملاج، کیفیت تصویر کاهش می‌یابد.
آیا لازم است نوزاد خواب باشد؟
خواب بودن ضروری نیست، اما نوزاد آرام بررسی را آسان‌تر و سریع‌تر می‌کند. شیر دادن کمی پیش از معاینه معمولاً کمک می‌کند.
آیا هر دو بررسی هیپ و مغز در یک مراجعه انجام می‌شود؟
این دو بررسی جدا از هم هستند و بر اساس درخواست پزشک انجام می‌شوند. اگر هر دو درخواست شده باشد، هنگام مراجعه به پذیرش اطلاع دهید.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۱۵ تا ۲۱:۳۰؛ پنجشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
