BI-RADS در گزارش ماموگرافی و سونوگرافی پستان یعنی چه؟
بسیاری از خانم‌ها وقتی گزارش ماموگرافی یا سونوگرافی پستان را می‌گیرند، با عبارتی مثل «BI-RADS 2» یا «BI-RADS 3» روبه‌رو می‌شوند و نمی‌دانند این عدد چه معنایی دارد. BI-RADS یک زبان مشترک و استاندارد است که رادیولوژیست با آن نتیجه بررسی و اقدام بعدی پیشنهادی را خلاصه می‌کند. در این مطلب، دسته‌های ۰ تا ۶، معنای تراکم پستان و کاری که بعد از هر نتیجه معمولاً لازم است را به زبان ساده توضیح می‌دهیم.
فهرست مطالب
- BI-RADS چیست و چرا در گزارش نوشته می‌شود؟
- دسته‌های BI-RADS در یک نگاه
- توضیح ساده هر دسته از ۰ تا ۶
- تراکم پستان در گزارش ماموگرافی
- BI-RADS در ماموگرافی و سونوگرافی چه فرقی دارد؟
- بعد از دریافت گزارش چه کنیم؟
- علائمی که نباید منتظر غربالگری بعدی ماند
- پرسش‌های متداول
- جمع‌بندی
BI-RADS چیست و چرا در گزارش نوشته می‌شود؟
BI-RADS مخفف عبارت Breast Imaging Reporting and Data System است؛ سامانه‌ای که کالج رادیولوژی آمریکا (ACR) برای یکسان‌سازی گزارش‌های تصویربرداری پستان تدوین کرده و امروزه در بیشتر کشورها، از جمله ایران، به کار می‌رود. هدف این سامانه آن است که هر پزشکی در هر جای دنیا با خواندن یک عدد بفهمد یافته‌ها تا چه اندازه نگران‌کننده هستند و قدم بعدی چیست.
نکته مهم این است که BI-RADS خودِ تشخیص نیست، بلکه بیانگر «میزان احتمال» و «اقدام پیشنهادی» است. تشخیص قطعی یک توده، در صورت نیاز، فقط با نمونه‌برداری (بیوپسی) و بررسی آسیب‌شناسی به دست می‌آید. بنابراین دیدن یک عدد در گزارش، به‌تنهایی دلیلی برای نگرانی شدید یا آسودگی کامل نیست و باید همراه با معاینه و سابقه شما توسط پزشک تفسیر شود.
دسته‌های BI-RADS در یک نگاه
| دسته | معنی | اقدام معمول بعدی |
|---|---|---|
| ۰ | بررسی ناتمام است | تصویربرداری تکمیلی یا مقایسه با تصاویر قبلی |
| ۱ | طبیعی؛ یافته‌ای گزارش نشده | ادامه غربالگری روتین |
| ۲ | یافته خوش‌خیم | ادامه غربالگری روتین |
| ۳ | احتمالاً خوش‌خیم | پیگیری با فاصله کوتاه، معمولاً حدود ۶ ماه |
| ۴ | مشکوک | نمونه‌برداری توصیه می‌شود |
| ۵ | بسیار مشکوک به بدخیمی | نمونه‌برداری ضروری است |
| ۶ | بدخیمی قبلاً با نمونه‌برداری ثابت شده | ادامه برنامه درمانی زیر نظر پزشک معالج |
توضیح ساده هر دسته از ۰ تا ۶
BI-RADS 0: هنوز نتیجه نهایی مشخص نیست
این دسته یعنی تصاویر فعلی برای قضاوت کافی نیستند. شاید به نمای اضافه ماموگرافی (مثلاً تصویر فشرده‌سازی موضعی یا بزرگ‌نمایی)، سونوگرافی تکمیلی یا مقایسه با ماموگرافی‌های قبلی نیاز باشد. دسته صفر اغلب در غربالگری دیده می‌شود و بیشتر این موارد پس از بررسی تکمیلی، خوش‌خیم یا طبیعی گزارش می‌شوند؛ با این حال، انجام بررسی تکمیلی را نباید به تعویق انداخت.
BI-RADS 1: طبیعی
هیچ توده، کلسیفیکاسیون مشکوک یا تغییر قابل گزارشی دیده نشده است. توصیه معمول، ادامه غربالگری طبق برنامه متناسب با سن و میزان خطر است.
BI-RADS 2: یافته خوش‌خیم
یافته‌ای دیده شده که از نظر ظاهر تصویری، قطعاً خوش‌خیم است؛ مثل کیست ساده، غدد لنفاوی طبیعی داخل پستان، کلسیفیکاسیون‌های خوش‌خیم یا فیبروآدنومی که قبلاً بررسی و ثابت شده است. نیازی به اقدام خاص نیست و غربالگری مثل دسته ۱ ادامه می‌یابد.
BI-RADS 3: احتمالاً خوش‌خیم
در این دسته، احتمال بدخیمی بسیار کم و طبق تعریف ACR حداکثر ۲ درصد است. به‌جای نمونه‌برداری، معمولاً پیگیری با فاصله کوتاه پیشنهاد می‌شود؛ یعنی تکرار تصویربرداری حدود ۶ ماه بعد و سپس در صورت ثابت ماندن یافته، پیگیری‌های بعدی تا حدود دو سال. اگر یافته در این مدت تغییر نکند، معمولاً به دسته ۲ منتقل می‌شود. در برخی شرایط، مثلاً نگرانی زیاد بیمار یا دشواری پیگیری، پزشک ممکن است نمونه‌برداری را هم مطرح کند.
BI-RADS 4: مشکوک
یافته‌ای دیده شده که ظاهر کاملاً خوش‌خیم ندارد و برای روشن شدن ماهیت آن، نمونه‌برداری توصیه می‌شود. این دسته طیف گسترده‌ای دارد و گاهی به سه زیرگروه تقسیم می‌شود: 4A با شک کم، 4B با شک متوسط و 4C با شک زیاد. باید دانست که بخش قابل توجهی از یافته‌های دسته ۴، به‌ویژه 4A، پس از نمونه‌برداری خوش‌خیم از آب درمی‌آیند. نمونه‌برداری معمولاً با سوزن و با راهنمایی سونوگرافی یا ماموگرافی و به‌صورت سرپایی انجام می‌شود.
BI-RADS 5: بسیار مشکوک به بدخیمی
ویژگی‌های تصویری به‌شدت به نفع بدخیمی است و احتمال آن طبق تعریف ACR ۹۵ درصد یا بیشتر است. نمونه‌برداری برای تأیید تشخیص و برنامه‌ریزی درمان ضروری است و باید بدون تأخیر با پزشک معالج هماهنگ شود.
BI-RADS 6: بدخیمی ثابت‌شده
این دسته فقط زمانی استفاده می‌شود که بدخیمی پیش‌تر با نمونه‌برداری تأیید شده و تصویربرداری برای ارزیابی وسعت بیماری یا پاسخ به درمان انجام می‌شود.
تراکم پستان در گزارش ماموگرافی
در بیشتر گزارش‌های ماموگرافی، علاوه بر دسته BI-RADS، تراکم یا «دانسیته» پستان هم با یکی از حروف A تا D مشخص می‌شود. تراکم به نسبت بافت غده‌ای و فیبری به بافت چربی اشاره دارد و یک ویژگی طبیعی است، نه بیماری.
- A: پستان تقریباً به‌طور کامل چربی است.
- B: نواحی پراکنده‌ای از بافت متراکم وجود دارد.
- C: پستان به‌طور ناهمگون متراکم است و ممکن است توده‌های کوچک را بپوشاند.
- D: پستان بسیار متراکم است و حساسیت ماموگرافی کاهش می‌یابد.
بافت متراکم در ماموگرافی سفید دیده می‌شود، همان‌طور که بیشتر توده‌ها هم سفید دیده می‌شوند؛ به همین دلیل در پستان‌های متراکم (C و D) احتمال پنهان ماندن یک یافته بیشتر است. تراکم بالا همچنین با افزایش خفیف خطر سرطان پستان همراه است. در این شرایط، پزشک ممکن است بسته به سن و سایر عوامل خطر، بررسی تکمیلی مانند سونوگرافی پستان را پیشنهاد کند. تراکم پستان با افزایش سن و پس از یائسگی معمولاً کمتر می‌شود.
BI-RADS در ماموگرافی و سونوگرافی چه فرقی دارد؟
سامانه BI-RADS برای ماموگرافی، سونوگرافی و MRI پستان واژه‌نامه‌های جداگانه‌ای دارد، اما دسته‌های نهایی ۰ تا ۶ در همه آن‌ها یک معنا دارند. در ماموگرافی به مواردی مانند توده، کلسیفیکاسیون‌های ریز، عدم تقارن و به‌هم‌ریختگی ساختار بافت توجه می‌شود. در سونوگرافی، شکل توده، حاشیه آن، جهت قرارگیری نسبت به پوست و الگوی اکو بررسی می‌شود و تشخیص کیست از توده جامد بسیار ساده‌تر است.
اگر هر دو بررسی در یک نوبت انجام شده باشد، معمولاً یک دسته نهایی واحد بر اساس یافته مشکوک‌تر گزارش می‌شود. نوع بررسی مناسب به سن، علائم و شرایط هر فرد بستگی دارد؛ برای مثال در خانم‌های جوان‌تر از حدود ۳۰ سال و در دوران بارداری، سونوگرافی معمولاً روش اول برای بررسی توده پستان است.
بعد از دریافت گزارش چه کنیم؟
- گزارش را همراه با تصاویر به پزشک درخواست‌کننده نشان دهید؛ تفسیر نهایی با در نظر گرفتن معاینه و سابقه شما انجام می‌شود.
- اگر دسته ۰ است، بررسی تکمیلی را در اولین فرصت انجام دهید و در صورت امکان تصاویر قبلی خود را همراه داشته باشید.
- اگر دسته ۳ است، تاریخ پیگیری را یادداشت کنید و آن را فراموش نکنید؛ ارزش این دسته به انجام به‌موقع پیگیری است.
- اگر دسته ۴ یا ۵ است، برای نمونه‌برداری و مراجعه به جراح یا پزشک معالج بدون تأخیر اقدام کنید.
- همه گزارش‌ها و لوح‌های تصویری را در یک پوشه نگه دارید تا در بررسی‌های بعدی امکان مقایسه وجود داشته باشد.
علائمی که نباید منتظر غربالگری بعدی ماند
حتی اگر گزارش قبلی شما طبیعی بوده است، در صورت بروز هر یک از علائم زیر باید زودتر از موعد غربالگری به پزشک مراجعه کنید:
- توده یا سفتی تازه در پستان یا زیر بغل
- ترشح خونی یا ترشح خودبه‌خودی از یک مجرای نوک پستان
- فرورفتگی تازه نوک پستان یا تغییر شکل آن
- تغییرات پوستی مانند فرورفتگی، قرمزی گسترده، ضخیم شدن یا نمای پوست پرتقالی
- زخم یا پوسته‌ریزی ماندگار روی نوک پستان
قرمزی، تورم و درد شدید همراه با تب، به‌ویژه در دوران شیردهی، ممکن است نشانه عفونت یا آبسه باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد.
پرسش‌های متداول
آیا BI-RADS 3 یعنی سرطان دارم؟
خیر. دسته ۳ یعنی یافته به احتمال زیاد خوش‌خیم است و احتمال بدخیمی آن بسیار کم است. به همین دلیل به‌جای نمونه‌برداری، پیگیری کوتاه‌مدت توصیه می‌شود؛ مهم این است که پیگیری را به‌موقع انجام دهید.
BI-RADS 0 چقدر نگران‌کننده است؟
دسته صفر به معنای مشکوک بودن نیست، بلکه یعنی اطلاعات کافی برای نتیجه‌گیری وجود ندارد. بیشتر این موارد پس از بررسی تکمیلی طبیعی یا خوش‌خیم گزارش می‌شوند، اما بررسی تکمیلی باید انجام شود.
اگر BI-RADS 4 باشد، حتماً بدخیم است؟
خیر. دسته ۴ یعنی یافته به اندازه‌ای مشکوک است که برای اطمینان باید نمونه‌برداری شود. بسیاری از یافته‌های این دسته در نتیجه آسیب‌شناسی خوش‌خیم هستند.
چرا عدد BI-RADS من از یک بررسی به بررسی دیگر تغییر کرده است؟
دسته BI-RADS بر اساس یافته‌های همان نوبت و مقایسه با تصاویر قبلی تعیین می‌شود. ممکن است یافته‌ای تازه دیده شود، یافته قبلی ثابت مانده و به دسته پایین‌تر منتقل شود یا روش بررسی متفاوت بوده باشد.
پستان متراکم دارم؛ آیا این بیماری است؟
خیر. تراکم پستان یک ویژگی طبیعی و به‌ویژه در سنین پایین‌تر شایع است. فقط ممکن است دقت ماموگرافی را کم کند و پزشک بسته به شرایط شما بررسی تکمیلی را پیشنهاد دهد.
جمع‌بندی
BI-RADS عددی است که رادیولوژیست با آن میزان شک به یک یافته و قدم بعدی را مشخص می‌کند: دسته‌های ۱ و ۲ یعنی ادامه غربالگری معمول، دسته ۳ یعنی پیگیری کوتاه‌مدت، دسته‌های ۴ و ۵ یعنی نیاز به نمونه‌برداری، دسته ۰ یعنی نیاز به بررسی تکمیلی و دسته ۶ مربوط به بدخیمی ثابت‌شده است. تراکم پستان نیز ویژگی طبیعی بافت است که بر دقت ماموگرافی اثر می‌گذارد. این مطلب جایگزین مشاوره با پزشک نیست و تفسیر نهایی گزارش شما باید توسط پزشک معالج و با در نظر گرفتن معاینه و سابقه‌تان انجام شود.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۲۱:۳۰؛ پنج‌شنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
