ماموگرافی دیجیتال
تصویربرداری پستان
ماموگرافی دیجیتال
تصویربرداری کم‌دوز از پستان برای غربالگری و بررسی علائم پستانی
مدت زمان
۱۰ تا ۲۰ دقیقه
آمادگی
بدون دئودورانت و پودر
درد
فشار کوتاه و گذرا
جواب
معمولاً همان روز
ماموگرافی دیجیتال چیست؟
ماموگرافی تصویربرداری از پستان با اشعهٔ ایکس کم‌دوز است. در ماموگرافی دیجیتال، تصاویر به‌صورت دیجیتال ثبت می‌شوند و امکان تنظیم، بزرگ‌نمایی و مقایسه با تصاویر قبلی را فراهم می‌کنند.
ماموگرافی می‌تواند برخی تغییرات پستان، از جمله توده‌های کوچک و میکروکلسیفیکاسیون‌ها، را پیش از آنکه قابل لمس باشند نشان دهد. به همین دلیل روش اصلی غربالگری سرطان پستان در خانم‌های بدون علامت در سنین توصیه‌شده است.
باید توجه داشت که غربالگری به معنای تشخیص نیست؛ هر یافتهٔ مشکوک با بررسی‌های تکمیلی و در صورت لزوم نمونه‌برداری ارزیابی می‌شود.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
غربالگری دوره‌ای
بررسی منظم پستان در خانم‌های بدون علامت در سنین توصیه‌شده.
ماموگرافی تشخیصی
بررسی تودهٔ قابل لمس، درد موضعی، ترشح نوک پستان یا تغییر پوست و نوک پستان.
افراد پرخطر
بررسی زودتر یا تکمیلی در سابقهٔ خانوادگی قوی یا عوامل خطر دیگر، طبق نظر پزشک.
پیگیری یافته‌ها
پیگیری یافته‌های قبلی و مقایسه با ماموگرافی‌های پیشین.
پس از درمان
پیگیری دوره‌ای پس از جراحی یا درمان سرطان پستان.
میکروکلسیفیکاسیون
نمایش رسوبات ریز کلسیم که گاهی نخستین نشانهٔ تغییرات پستان است.
آمادگی پیش از مراجعه
- در روز ماموگرافی از دئودورانت، ضدتعریق، پودر، کرم یا لوسیون در ناحیهٔ پستان و زیر بغل استفاده نکنید، زیرا ممکن است در تصویر شبیه کلسیفیکاسیون دیده شوند.
- اگر هنوز قاعده می‌شوید، مناسب‌ترین زمان معمولاً حدود یک هفته پس از پایان قاعدگی است که حساسیت پستان کمتر است.
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری می‌دهید، پیش از آزمون به کارکنان اطلاع دهید.
- لباس دوتکه بپوشید و گردنبند و زیورآلات را در منزل بگذارید.
- گزارش و تصاویر ماموگرافی‌ها و سونوگرافی‌های قبلی را همراه داشته باشید.
- وجود پروتز پستان، سابقهٔ جراحی یا شیردهی را اعلام کنید.
بخش ماموگرافی دیجیتال
روند انجام، گام‌به‌گام
۱آماده شدن
بالاتنه را آزاد می‌کنید و در صورت باقی ماندن دئودورانت یا پودر، ناحیه تمیز می‌شود.
۲قرار گرفتن پستان
در حالت ایستاده، کارشناس پستان را روی صفحهٔ دستگاه قرار می‌دهد.
۳فشردن پستان
صفحهٔ شفافی برای چند ثانیه پستان را می‌فشارد تا تصویر واضح‌تر و دوز اشعه کمتر شود.
۴تصویربرداری
معمولاً از هر پستان دو نما گرفته می‌شود؛ در این لحظه چند ثانیه بی‌حرکت بمانید.
۵نماهای تکمیلی
در صورت نیاز، نماهای اضافه یا بزرگ‌نمایی گرفته می‌شود یا سونوگرافی تکمیلی پیشنهاد می‌شود.
غربالگری یا تشخیصی؟
ماموگرافی غربالگری برای خانم‌های بدون علامت انجام می‌شود. طبق توصیه‌های رایج، غربالگری معمولاً از ۴۰ سالگی و هر یک تا دو سال یک بار انجام می‌شود؛ سن شروع و فاصلهٔ دقیق آن را پزشک با توجه به شرایط فرد تعیین می‌کند.
در افراد پرخطر، مانند سابقهٔ خانوادگی قوی سرطان پستان یا تخمدان، جهش‌های ژنی شناخته‌شده یا پرتودرمانی قبلی قفسهٔ سینه، ممکن است پزشک غربالگری را زودتر شروع کند یا روش‌های تکمیلی پیشنهاد دهد.
ماموگرافی تشخیصی برای بررسی علائمی مانند تودهٔ قابل لمس، ترشح خونی نوک پستان، فرورفتگی تازهٔ نوک پستان یا تغییر پوست انجام می‌شود و ممکن است با نماهای تکمیلی و سونوگرافی همراه باشد.
تراکم پستان
پستان از بافت غده‌ای، بافت همبند و چربی تشکیل شده است. وقتی سهم بافت غده‌ای و همبند زیاد باشد، پستان «متراکم» نامیده می‌شود؛ این وضعیت شایع و طبیعی است، به‌ویژه در سنین پایین‌تر.
تراکم زیاد ممکن است برخی ضایعات را در ماموگرافی پنهان کند. به همین دلیل میزان تراکم در گزارش ذکر می‌شود و پزشک ممکن است در پستان‌های متراکم سونوگرافی تکمیلی را پیشنهاد کند.
- تقریباً تمام چربی
- پراکندگی نواحی متراکم
- متراکم ناهمگون
- بسیار متراکم
گزارش و طبقه‌بندی BI-RADS
نتیجهٔ ماموگرافی معمولاً با یک عدد BI-RADS بین ۰ تا ۶ جمع‌بندی می‌شود. گروه ۰ یعنی ارزیابی کامل نیست و تصویربرداری تکمیلی یا مقایسه با تصاویر قبلی لازم است؛ گروه‌های ۱ و ۲ یافتهٔ طبیعی یا خوش‌خیم‌اند؛ گروه ۳ معمولاً پیگیری کوتاه‌مدت می‌خواهد و گروه‌های ۴ و ۵ به نمونه‌برداری نیاز دارند.
فراخوانی برای نماهای تکمیلی پس از ماموگرافی غربالگری نسبتاً شایع است و بیشتر وقت‌ها به یافتهٔ خوش‌خیم یا هم‌پوشانی بافت‌ها مربوط می‌شود.
ایمنی
ماموگرافی از اشعهٔ ایکس با دوز پایین استفاده می‌کند و تصویربرداری با رعایت اصل ALARA، یعنی کمترین دوز لازم برای تصویر قابل تفسیر، انجام می‌شود. از نظر پزشکی، فایدهٔ ماموگرافی در سنین و شرایط توصیه‌شده بیشتر از خطر اندک پرتو است.
اگر باردار هستید یا احتمال بارداری می‌دهید، حتماً پیش از آزمون به کارکنان بگویید؛ در بارداری و شیردهی معمولاً سونوگرافی نخستین روش بررسی پستان است و ماموگرافی تنها در صورت نیاز و با نظر پزشک انجام می‌شود. فشردن پستان چند ثانیه طول می‌کشد و ممکن است ناخوشایند باشد، اما معمولاً بلافاصله برطرف می‌شود؛ اگر درد زیادی دارید، به کارشناس بگویید.
نکات کاربردی
- ماموگرافی‌های قبلی را همراه داشته باشید؛ مقایسه با آن‌ها نیاز به فراخوانی را کمتر می‌کند.
- اگر پستان‌هایتان پیش از قاعدگی حساس می‌شود، نوبت را برای هفتهٔ پس از قاعدگی بگیرید.
- لباس دوتکه بپوشید و از دئودورانت و پودر استفاده نکنید.
- اگر توده یا علامت تازه‌ای دارید، پیش از آزمون به کارشناس بگویید.
- ماموگرافی طبیعی جای پیگیری علائم جدید را نمی‌گیرد؛ هر تغییر تازه را به پزشک خود اطلاع دهید.
پرسش‌های متداول
پیش از ماموگرافی چه آمادگی‌ای لازم است؟
در روز معاینه از دئودورانت، پودر، کرم یا لوسیون در ناحیهٔ زیر بغل و پستان استفاده نکنید، چون ممکن است در تصویر شبیه کلسیفیکاسیون دیده شود. اگر ماموگرافی یا سونوگرافی قبلی دارید، همراه بیاورید.
مناسب‌ترین زمان ماموگرافی چه زمانی است و آیا درد دارد؟
برای خانم‌هایی که قاعده می‌شوند، حدود یک هفته پس از شروع قاعدگی زمان مناسبی است، چون پستان‌ها کمتر حساس‌اند. فشردن پستان چند ثانیه طول می‌کشد و ممکن است ناراحتی گذرا ایجاد کند، اما برای کیفیت تصویر و کاهش دوز اشعه ضروری است.
ماموگرافی بزرگ‌نمایی چیست و چه زمانی لازم می‌شود؟
ماموگرافی بزرگ‌نمایی تصویر تکمیلی از یک ناحیهٔ کوچک است و معمولاً برای بررسی دقیق‌تر کلسیفیکاسیون‌ها یا یافتهٔ مشکوک در ماموگرافی روتین درخواست می‌شود. نیاز به آن به معنای وجود سرطان نیست.
ماموگرافی غربالگری از چه سنی توصیه می‌شود؟
طبق راهنماهای رایج، غربالگری برای خانم‌های با خطر متوسط از حدود ۴۰ سالگی و هر ۱ تا ۲ سال توصیه می‌شود. افراد پرخطر، مانند کسانی که سابقهٔ خانوادگی قوی دارند، ممکن است زودتر یا با برنامهٔ متفاوت نیاز داشته باشند که پزشک تعیین می‌کند. برای توده در خانم‌های زیر حدود ۳۰ سال و در بارداری، سونوگرافی معمولاً روش اول است.
آیا اشعهٔ ماموگرافی خطرناک است و در بارداری چه باید کرد؟
دوز اشعهٔ ماموگرافی پایین است و طبق اصل ALARA کمترین دوز لازم به کار می‌رود، اما هیچ اشعه‌ای را نمی‌توان کاملاً بدون خطر دانست. اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، حتماً پیش از معاینه اطلاع دهید.
جواب ماموگرافی چه زمانی آماده می‌شود؟
بسته به نوع بررسی، معمولاً همان روز یا در زمان اعلام‌شده آماده می‌شود. گزارش معمولاً با طبقه‌بندی BI-RADS نوشته می‌شود و گاهی برای تکمیل بررسی، سونوگرافی یا تصاویر تکمیلی پیشنهاد می‌شود.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۲۱:۳۰؛ پنج‌شنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
