نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA) تیروئید و پستان
نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی
نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA) تیروئید و پستان
برداشتن نمونهٔ سلولی با سوزن نازک، زیر دید مستقیم سونوگرافی
مدت زمان
معمولاً ۲۰ تا ۳۰ دقیقه
آمادگی
اعلام داروهای مصرفی
درد
ناراحتی خفیف و کوتاه
جواب
از آزمایشگاه پاتولوژی
نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA) تیروئید و پستان چیست؟
نمونه‌برداری با سوزن نازک یا FNA (Fine Needle Aspiration) روشی سرپایی و کم‌تهاجمی است که در آن با سوزنی بسیار باریک، مقدار کمی سلول از یک ندول یا توده برداشته می‌شود. انجام این کار با هدایت سونوگرافی به پزشک اجازه می‌دهد نوک سوزن را در تمام مدت ببیند و آن را دقیقاً به ناحیهٔ مورد نظر برساند.
پس از نمونه‌برداری، نمونهٔ آماده‌شده (لام یا ظرف نمونه) به خود بیمار تحویل داده می‌شود تا آن را به آزمایشگاه پاتولوژی تحویل دهد؛ در آنجا متخصص آسیب‌شناسی نمونه را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. هدف FNA این است که مشخص شود یک ندول تیروئید، تودهٔ پستان یا غدهٔ لنفاوی نیاز به درمان یا جراحی دارد یا می‌توان آن را تنها پیگیری کرد.
این روش معمولاً بدون بستری و بدون بیهوشی انجام می‌شود و بیشتر افراد پس از آن می‌توانند به کارهای روزمرهٔ خود بازگردند.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
ندول مشکوک تیروئید
بررسی ندول‌هایی که بر اساس TI-RADS و اندازه، نمونه‌برداری برای آن‌ها پیشنهاد شده است.
تودهٔ پستان
نمونه‌برداری از برخی توده‌های پستان که در سونوگرافی یا ماموگرافی نیاز به بررسی سلولی دارند.
تخلیهٔ کیست
تخلیهٔ کیست‌های دردناک یا بزرگ پستان یا تیروئید و بررسی مایع در صورت نیاز.
غدد لنفاوی
نمونه‌برداری از غدد لنفاوی غیرطبیعی گردن یا زیر بغل.
پیگیری ندول در حال رشد
بررسی دوباره ندولی که در پیگیری‌ها بزرگ‌تر شده یا ظاهر آن تغییر کرده است.
تکرار نمونهٔ ناکافی
تکرار نمونه‌برداری وقتی نمونهٔ قبلی برای تشخیص کافی نبوده است.
آمادگی پیش از مراجعه
- اگر داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت (مانند وارفارین، آسپرین، کلوپیدوگرل یا داروهای جدیدتر رقیق‌کنندهٔ خون) مصرف می‌کنید، پیش از نوبت به پزشک خود و هنگام پذیرش به کارکنان اطلاع دهید.
- هیچ‌کدام از این داروها را خودسرانه قطع نکنید؛ ادامه یا توقف آن‌ها فقط با نظر پزشک تجویزکننده تعیین می‌شود.
- سابقهٔ اختلال انعقادی، حساسیت به مواد ضدعفونی یا بی‌حسی موضعی و بارداری را اعلام کنید.
- ناشتایی لازم نیست و می‌توانید غذای سبک بخورید.
- گزارش و تصاویر سونوگرافی، ماموگرافی و آزمایش‌های قبلی را همراه داشته باشید.
- برای FNA تیروئید لباس با یقهٔ باز و برای FNA پستان لباس دوتکه بپوشید.
روند انجام، قدم به قدم
۱توضیح و رضایت
روش کار، فواید و عوارض احتمالی توضیح داده می‌شود و رضایت شما گرفته می‌شود.
۲یافتن ضایعه
با سونوگرافی ندول یا توده دوباره پیدا می‌شود و مناسب‌ترین مسیر ورود سوزن انتخاب می‌شود.
۳ضدعفونی پوست
پوست ناحیه ضدعفونی می‌شود و در صورت نیاز بی‌حسی موضعی به کار می‌رود.
۴نمونه‌برداری با سوزن
سوزن نازک زیر دید سونوگرافی وارد ضایعه می‌شود و معمولاً چند بار نمونه گرفته می‌شود؛ در این مدت بهتر است حرف نزنید و آب دهان را قورت ندهید.
۵فشار و پانسمان
پس از خروج سوزن، چند دقیقه روی محل فشار داده می‌شود و پانسمان کوچکی گذاشته می‌شود.
۶تحویل نمونه به شما
نمونه‌ها برچسب‌گذاری و آماده می‌شوند و به شما تحویل داده می‌شوند تا آن را به آزمایشگاه پاتولوژی تحویل دهید.
گزارش FNA تیروئید (سیستم بتسدا)
نتیجهٔ FNA تیروئید معمولاً بر اساس سیستم بین‌المللی بتسدا (Bethesda) در یکی از شش گروه گزارش می‌شود. این طبقه‌بندی به پزشک معالج کمک می‌کند تصمیم بگیرد که پیگیری کافی است، نمونه‌برداری باید تکرار شود یا جراحی لازم است.
گروه‌های میانی (III و IV) به معنای سرطان نیستند، بلکه نشان می‌دهند بررسی بیشتر، تکرار نمونه‌برداری یا آزمون‌های تکمیلی ممکن است لازم باشد.
نمونه‌برداری از پستان
در پستان، FNA برای تخلیهٔ کیست‌ها، بررسی برخی توده‌ها و نمونه‌برداری از غدد لنفاوی زیر بغل به کار می‌رود. محل توده با سونوگرافی مشخص می‌شود و سوزن زیر دید مستقیم به آن می‌رسد.
در برخی توده‌های توپر پستان، پزشک ممکن است نمونه‌برداری با سوزن ضخیم‌تر (Core Needle Biopsy) را مناسب‌تر بداند، زیرا قطعهٔ بافتی بزرگ‌تری به دست می‌دهد. انتخاب روش بر اساس ویژگی‌های ضایعه و نظر پزشک انجام می‌شود.
پس از نمونه‌برداری و زمان جواب
کبودی خفیف، تورم کوچک یا درد مختصر در محل نمونه‌برداری شایع است و معمولاً طی چند روز برطرف می‌شود. کمپرس سرد در ساعات اول و مسکن ساده‌ای که پزشک مجاز بداند می‌تواند کمک کند.
نمونه را طبق توضیح کارکنان و هرچه زودتر به آزمایشگاه پاتولوژی تحویل دهید. جواب را همان آزمایشگاه صادر می‌کند و زمان آماده شدن آن به آزمایشگاه بستگی دارد. گاهی نمونه برای تشخیص کافی نیست و نمونه‌برداری باید تکرار شود.
- تا چند ساعت محل نمونه‌برداری را خشک نگه دارید.
- در روز انجام کار از فعالیت سنگین یا فشار روی ناحیه پرهیز کنید.
- جواب پاتولوژی را حتماً به پزشک معالج خود نشان دهید.
خلاصهٔ گروه‌های گزارش بتسدا در FNA تیروئید
گروه عنوان اقدام معمول I غیرتشخیصی / نمونهٔ ناکافی تکرار نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی II خوش‌خیم پیگیری بالینی و سونوگرافی III آتیپی با اهمیت نامشخص (AUS) تکرار FNA، آزمون مولکولی یا پیگیری بر اساس نظر پزشک IV نئوپلاسم فولیکولر معمولاً آزمون مولکولی یا جراحی تشخیصی V مشکوک به بدخیمی معمولاً ارجاع برای جراحی VI بدخیم ارجاع برای درمان و جراحی ایمنی
FNA روشی کم‌خطر است و عوارض جدی آن نادر است. شایع‌ترین عارضه کبودی یا خونریزی خفیف زیر پوست است؛ عفونت و خونریزی قابل‌توجه به‌ندرت رخ می‌دهد. خطر خونریزی در افرادی که داروهای رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنند بیشتر است و به همین دلیل اطلاع دادن این داروها به پزشک ضروری است.
سونوگرافی راهنما اشعهٔ یونیزان ندارد و در بارداری نیز قابل استفاده است، اما بارداری یا شیردهی را حتماً اعلام کنید تا پزشک دربارهٔ زمان مناسب نمونه‌برداری تصمیم بگیرد.
نکات کاربردی
- فهرست کامل داروهای مصرفی، به‌ویژه داروهای رقیق‌کنندهٔ خون، را همراه داشته باشید.
- گزارش TI-RADS یا BI-RADS و تصاویر قبلی را بیاورید.
- در صورت امکان یک همراه داشته باشید، هرچند معمولاً پس از کار می‌توانید به‌تنهایی به منزل بروید.
- نمونه را در همان ظرف یا جعبه‌ای که تحویل گرفته‌اید، دور از گرما و آفتاب، به آزمایشگاه پاتولوژی ببرید و رسید آن را نگه دارید.
اگر پس از نمونه‌برداری تیروئید تورم گردن به‌سرعت بیشتر شود یا تنگی نفس و دشواری در بلع پیدا کنید، یا پس از نمونه‌برداری پستان خونریزی‌ای داشته باشید که با فشار متوقف نشود، فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
FNA تیروئید چیست و چه زمانی لازم است؟
FNA نمونه‌برداری با سوزن بسیار ظریف از ندول تیروئید است که با راهنمای سونوگرافی انجام می‌شود تا سوزن دقیقاً به ندول برسد. معمولاً زمانی توصیه می‌شود که اندازه و ویژگی‌های ندول در سونوگرافی (مثلاً بر اساس TI-RADS) یا شرایط بیمار آن را ایجاب کند.
پیش از FNA چه آمادگی‌ای لازم است؟
معمولاً ناشتایی لازم نیست. اگر داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت (مانند وارفارین یا آسپرین) مصرف می‌کنید، حتماً پیش از نوبت اطلاع دهید، اما بدون نظر پزشک معالج دارو را قطع نکنید. سونوگرافی و آزمایش‌های قبلی تیروئید را همراه بیاورید.
آیا نمونه‌برداری درد دارد و چقدر طول می‌کشد؟
بیشتر افراد فقط درد خفیفی شبیه تزریق معمولی احساس می‌کنند و در صورت نیاز از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود. کل فرایند معمولاً حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و پس از آن می‌توانید به فعالیت روزانه برگردید.
FNA چه عوارضی دارد؟
FNA روشی کم‌خطر است و شایع‌ترین عوارض آن کبودی، تورم یا درد خفیف محل نمونه‌برداری است که معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود. اگر تورم گردن به‌سرعت افزایش یافت یا دچار تنگی نفس شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
جواب FNA چه زمانی آماده می‌شود؟
نمونه برای بررسی به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده می‌شود و جواب معمولاً چند روز بعد آماده است، نه همان روز. گزارش معمولاً بر اساس سیستم بتسدا نوشته می‌شود و گاهی نمونه برای تشخیص کافی نیست و تکرار نمونه‌برداری لازم می‌شود.
آیا در بارداری می‌توان FNA تیروئید انجام داد؟
FNA با راهنمای سونوگرافی اشعه ندارد و در صورت ضرورت پزشکی در بارداری قابل انجام است، اما تصمیم دربارهٔ زمان آن با پزشک معالج است. بارداری خود را پیش از نمونه‌برداری اطلاع دهید.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۱۵ تا ۲۱:۳۰؛ پنجشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
