سونوگرافی کالرداپلر
سونوگرافی تخصصی
سونوگرافی کالر داپلر
بررسی جریان خون در رگ‌های گردن، دست و پا، کلیه‌ها و در بارداری، بدون اشعه و تزریق
مدت زمان
معمولاً ۲۰ تا ۴۰ دقیقه
آمادگی
بسته به نوع داپلر
درد
بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی کالر داپلر چیست؟
سونوگرافی کالر داپلر نوعی سونوگرافی است که علاوه بر تصویر ساختار رگ، حرکت خون درون آن را هم نشان می‌دهد. در این روش، جریان خون با رنگ روی تصویر مشخص می‌شود و سرعت و الگوی جریان به شکل نمودار (طیف داپلر) اندازه‌گیری می‌شود.
با داپلر می‌توان تنگی یا انسداد شریان‌ها، پلاک‌های دیوارهٔ رگ، لخته در وریدها، نارسایی دریچه‌های وریدی و چگونگی خون‌رسانی به اندام‌ها و به جنین را بررسی کرد. این معاینه بدون تزریق ماده حاجب و بدون اشعهٔ یونیزان انجام می‌شود.
هر نوع داپلر پروتکل و آمادگی خاص خود را دارد و معمولاً زمان بیشتری از سونوگرافی ساده می‌برد. در طول معاینه ممکن است صدای جریان خون را از دستگاه بشنوید که بخشی طبیعی از کار است.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
داپلر شریان‌های کاروتید
بررسی پلاک و تنگی شریان‌های گردن پس از حملهٔ گذرای مغزی (TIA) یا سکته و در برخی بیماران پرخطر، به تشخیص پزشک.
شریان‌های دست و پا
بررسی تنگی یا انسداد شریان‌ها در درد پا هنگام راه رفتن، زخم‌های دیرترمیم یا ضعیف بودن نبض.
لختهٔ ورید عمقی (DVT)
بررسی وریدهای عمقی پا یا دست در تورم، درد و قرمزی یک‌طرفه برای تأیید یا رد وجود لخته.
نارسایی وریدی و واریس
بررسی برگشت خون در وریدهای سطحی و عمقی پا در واریس، تورم، احساس سنگینی یا تغییر رنگ پوست.
داپلر کلیه
بررسی جریان خون کلیه‌ها و شریان‌های کلیوی، از جمله در برخی موارد فشار خون بالای مقاوم به درمان، به تشخیص پزشک.
داپلر بارداری
بررسی جریان خون بند ناف، شریان مغزی جنین و شریان‌های رحمی در شرایط خاص مانند محدودیت رشد جنین.
آمادگی پیش از مراجعه
- برای داپلر شریان‌های گردن (کاروتید) و رگ‌های دست و پا معمولاً آمادگی خاصی لازم نیست.
- برای داپلر کلیه و شریان‌های کلیوی، حدود ۸ ساعت (معمولاً از شب قبل) ناشتا باشید و ترجیحاً نوبت صبح بگیرید تا گاز روده کمتر باشد؛ نوشیدن آب ساده و مصرف داروهای معمول با کمی آب، مگر به دستور پزشک، مجاز است. از جویدن آدامس و سیگار پیش از معاینه پرهیز کنید.
- برای داپلر بارداری معمولاً آمادگی خاصی لازم نیست؛ پروندهٔ مراقبت بارداری و سونوگرافی‌های قبلی را همراه بیاورید.
- داروهای همیشگی خود، از جمله داروهای فشار خون و رقیق‌کنندهٔ خون، را قطع نکنید مگر پزشک دستور داده باشد.
- لباس گشاد بپوشید؛ برای داپلر پا، لباسی که بالا زدن یا درآوردن آن آسان باشد مناسب است.
روند انجام، قدم به قدم
۱شرح حال و هدف معاینه
دربارهٔ علائم، سابقهٔ جراحی یا لخته و داروهای شما سؤال می‌شود تا بخش‌های لازم معاینه مشخص شود.
۲وضعیت مناسب
برای کاروتید به پشت دراز می‌کشید و سر کمی چرخانده می‌شود؛ در بررسی نارسایی وریدی، بخشی از معاینه ایستاده انجام می‌شود.
۳بررسی ساختار رگ
ابتدا دیوارهٔ رگ، پلاک‌ها یا لخته‌ها در تصویر سیاه‌وسفید بررسی می‌شوند.
۴بررسی رنگی و طیفی
جریان خون با رنگ و نمودار سرعت ارزیابی می‌شود و ممکن است صدای جریان را بشنوید.
۵فشار و مانورهای کمکی
در بررسی ورید، پروب روی ورید فشار داده می‌شود یا ساق پا فشرده می‌شود؛ گاهی از شما می‌خواهند زور بزنید.
۶پایان و گزارش
ژل پاک می‌شود و گزارش معمولاً همان روز آماده می‌شود.
داپلر بارداری به زبان ساده
داپلر بارداری جزء معاینات روتین همهٔ بانوان باردار نیست و معمولاً به درخواست پزشک و در شرایط خاص انجام می‌شود. رگ‌هایی که بیشتر بررسی می‌شوند عبارت‌اند از:
- شریان بند ناف: در محدودیت رشد جنین یا برخی بیماری‌های مادر، وضعیت مقاومت جریان خون در جفت را نشان می‌دهد.
- شریان میانی مغز جنین (MCA): در پیگیری محدودیت رشد و در شک به کم‌خونی جنین، مثلاً در ناسازگاری گروه خونی، کاربرد دارد.
- شریان‌های رحمی: به‌عنوان بخشی از ارزیابی خطر پره‌اکلامپسی و محدودیت رشد، در کنار سابقه، فشار خون و آزمایش‌ها بررسی می‌شوند.
تفسیر نتایج و محدودیت‌ها
یافته‌های داپلر بارداری به‌تنهایی تشخیص نیستند و پزشک متخصص زنان آن‌ها را همراه با رشد جنین، حجم مایع آمنیوتیک و وضعیت مادر تفسیر می‌کند. در داپلر عروق هم، نتیجه همراه با علائم و معاینهٔ بالینی معنا پیدا می‌کند.
گاز روده و اضافه‌وزن ممکن است بررسی رگ‌های شکمی، به‌ویژه شریان‌های کلیوی، را دشوار کنند و رگ‌هایی که کلسیفیکاسیون شدید دارند ممکن است به‌طور کامل دیده نشوند. در برخی موارد، پزشک برای تصمیم‌گیری دربارهٔ درمان یا جراحی، روش‌های تکمیلی مانند آنژیوگرافی با سی‌تی‌اسکن یا MRI را درخواست می‌کند.
آمادگی و زمان تقریبی انواع داپلر
نوع داپلر آمادگی زمان تقریبی کاروتید (گردن) آمادگی خاصی ندارد؛ گردنبند همراه نیاورید معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه شریان‌های دست یا پا آمادگی خاصی ندارد؛ لباس گشاد بپوشید معمولاً ۲۰ تا ۴۰ دقیقه وریدهای عمقی (DVT) آمادگی خاصی ندارد معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه نارسایی وریدی و واریس آمادگی خاصی ندارد؛ بخشی از معاینه ایستاده است معمولاً ۲۰ تا ۴۰ دقیقه کلیه و شریان‌های کلیوی حدود ۸ ساعت ناشتایی (ترجیحاً نوبت صبح) معمولاً ۳۰ تا ۴۵ دقیقه داپلر بارداری آمادگی خاصی ندارد معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه ایمنی
داپلر هم مانند سایر سونوگرافی‌ها اشعهٔ یونیزان ندارد و به تزریق نیاز ندارد. با این حال، انرژی صوتی در داپلر طیفی بیشتر از سونوگرافی ساده است؛ به همین دلیل طبق اصل ALARA، داپلر فقط با دلیل پزشکی و با کمترین انرژی و زمان لازم انجام می‌شود.
در بارداری، به‌ویژه در سه‌ماههٔ اول، داپلر طیفی فقط در صورت ضرورت پزشکی به کار می‌رود و استفاده از آن برای شنیدن صدای قلب جنین به‌عنوان یادگاری توصیه نمی‌شود. در بررسی وریدهای پا، فشار پروب در ناحیهٔ دردناک ممکن است کمی ناخوشایند باشد، اما برای تشخیص لخته لازم است.
نکات کاربردی
- فهرست داروهای خود، به‌ویژه داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت، را همراه داشته باشید.
- گزارش داپلرها، آنژیوگرافی‌ها یا جراحی‌های عروقی قبلی را بیاورید تا مقایسه ممکن شود.
- در داپلر بارداری، گزارش آخرین سونوگرافی رشد جنین را همراه بیاورید.
- برای داپلر پا، اگر جوراب واریس می‌پوشید، آن را طوری بپوشید که به‌راحتی درآورده شود.
در صورت تورم و درد ناگهانی پا همراه با تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه، ضعف یا بی‌حسی ناگهانی یک طرف بدن یا اختلال تکلم، پای سرد و رنگ‌پریده با درد شدید، یا کاهش محسوس حرکات جنین، به‌جای انتظار برای داپلر فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
سونوگرافی کالرداپلر چه چیزی را نشان می‌دهد؟
داپلر جریان خون را در رگ‌ها نشان می‌دهد و برای بررسی تنگی، انسداد، لخته، واریس یا خون‌رسانی اعضا و توده‌ها به کار می‌رود. در بارداری نیز برای ارزیابی جریان خون جفت و جنین در موارد لازم استفاده می‌شود.
آیا داپلر آمادگی خاصی دارد؟
بستگی به ناحیه دارد. داپلر عروق شکم و کلیه معمولاً نیاز به چند ساعت ناشتایی دارد، اما داپلر عروق دست و پا، گردن و بیضه معمولاً آمادگی خاصی ندارد؛ لباس راحت بپوشید که دسترسی به ناحیه آسان باشد.
داپلر چقدر طول می‌کشد و آیا درد دارد؟
بسته به تعداد و طول رگ‌های مورد بررسی، معمولاً ۲۰ تا ۴۵ دقیقه یا بیشتر طول می‌کشد. این روش بدون درد است و فقط فشار پروب ممکن است کمی ناراحتی ایجاد کند.
آیا داپلر در بارداری بی‌خطر است؟
داپلر اشعهٔ یونیزان ندارد، اما انرژی بیشتری نسبت به سونوگرافی معمولی دارد؛ به همین دلیل در بارداری فقط در صورت اندیکاسیون پزشکی و طبق اصل ALARA با کوتاه‌ترین زمان لازم انجام می‌شود.
اگر به لخته در پا مشکوک باشم چه کنم؟
تورم ناگهانی و دردناک یک پا را باید زود به پزشک نشان دهید. اگر همراه با تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا سرفهٔ خونی باشد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
جواب داپلر چه زمانی آماده می‌شود؟
معمولاً همان روز، بسته به نوع بررسی. گزارش را برای تصمیم‌گیری دربارهٔ درمان به پزشک معالج نشان دهید.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۱۵ تا ۲۱:۳۰؛ پنجشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
