سونوگرافی بارداری دوقلو و چندقلو: کوریونیسیته و زمان‌بندی
سونوگرافی دوقلوها چگونه انجام می‌شود؟ اگرچه بسیاری از مادران از شنیدن خبر دوقلویی خوشحال می‌شوند، اما این نوع بارداری نیازمند مراقبت‌های دقیق‌تر و بررسی‌های تخصصی‌تر نسبت به بارداری تک‌قلویی است. در بارداری چندقلویی، رشد هم‌زمان دو یا چند جنین در رحم می‌تواند شرایط متفاوتی ایجاد کند. به همین دلیل پزشکان برای کنترل سلامت مادر و جنین‌ها، سونوگرافی‌های بیشتری نسبت به بارداری‌های معمولی تجویز می‌کنند. بسیاری از مادران پس از تشخیص دوقلویی این پرسش‌ها را مطرح می‌کنند:
- چند بار باید سونوگرافی انجام دهم؟
- آیا بارداری دوقلو پرخطر است؟
- رشد هر دو جنین چگونه بررسی می‌شود؟
- آیا سونوگرافی دوقلوها با بارداری معمولی تفاوت دارد؟
در این مقاله به‌طور کامل به نقش سونوگرافی در بارداری‌های دوقلو و چندقلویی می‌پردازیم.
بارداری دوقلو و چندقلویی چیست؟
بارداری چندقلویی زمانی اتفاق می‌افتد که بیش از یک جنین در رحم مادر رشد کند.
این بارداری‌ها شامل:
دوقلو
سه‌قلو
چهارقلو و بیشتر
هستند.
اهمیت سونوگرافی در بارداری‌های چندقلویی
سونوگرافی مهم‌ترین ابزار برای ارزیابی سلامت جنین‌ها در بارداری‌های چندقلویی است.
پزشک از طریق سونوگرافی می‌تواند:
تعداد جنین‌ها را مشخص کند.
رشد هر جنین را بررسی کند.
سلامت جفت را ارزیابی نماید.
میزان مایع آمنیوتیک را کنترل کند.
مشکلات احتمالی را زودتر تشخیص دهد.
در واقع بخش مهمی از مراقبت‌های بارداری دوقلو بر پایهٔ سونوگرافی انجام می‌شود.
اولین سونوگرافی دوقلوها چه زمانی انجام می‌شود؟
معمولاً اولین سونوگرافی بین هفته‌های ۶ تا ۸ بارداری انجام می‌شود.
در این مرحله پزشک می‌تواند:
- تعداد جنین‌ها را تشخیص دهد.
- ضربان قلب هر جنین را مشاهده کند.
- سن بارداری را تعیین نماید.
- - نوع جفت و کیسهٔ آمنیوتیک (کوریونیسیته و آمنیونیسیته) را مشخص کند؛ این کار باید حتماً پیش از هفتهٔ ۱۴ انجام شود.
تعیین نوع دوقلویی با سونوگرافی
یکی از مهم‌ترین اهداف سونوگرافی اولیه تعیین نوع جفت و کیسهٔ آمنیوتیک است.
دوقلوها ممکن است:
- دایکوریونیک (دو جفت)
هر جنین جفت جداگانه داشته باشد.
- مونوکوریونیک (یک جفت مشترک)
هر دو جنین از یک جفت تغذیه کنند؛ این دوقلوها ممکن است دو کیسهٔ آمنیوتیک جدا (مونوکوریونیک-دای‌آمنیوتیک) یا یک کیسه مشترک (مونوآمنیوتیک، با خطر بالای پیچ‌خوردگی بند ناف) داشته باشند. نوع جفت با علامت لامبدا یا T در سونوگرافی تعیین می‌شود. دوقلوهای دارای جفت مشترک نیازمند مراقبت بسیار بیشتری هستند زیرا احتمال بروز عوارض در آن‌ها بالاتر است.
بررسی رشد جنین‌ها در سونوگرافی
یکی از مهم‌ترین وظایف سونوگرافی در بارداری دوقلو، کنترل رشد هر دو جنین است.
در هر سونوگرافی موارد زیر اندازه‌گیری می‌شود:
قطر سر
محیط سر
محیط شکم
طول استخوان ران
وزن تخمینی جنین
نقش سونوگرافی در تشخیص مشکلات بارداری دوقلو
بارداری چندقلویی احتمال برخی مشکلات را افزایش می‌دهد.
از جمله:
- زایمان زودرس
- محدودیت رشد جنین
- مشکلات جفت
- کاهش مایع آمنیوتیک
- سندرم انتقال خون بین دوقلوها
سونوگرافی NT در دوقلوها
سونوگرافی NT بین هفتهٔ ۱۱ تا ۱۳ و ۶ روز بارداری (CRL بین ۴۵ تا ۸۴ میلی‌متر) انجام می‌شود.
در بارداری دوقلو نیز این سونوگرافی اهمیت بسیار زیادی دارد زیرا می‌تواند:
احتمال ناهنجاری‌های کروموزومی را ارزیابی کند.
رشد اولیه جنین‌ها را بررسی نماید.
سلامت اولیه بارداری را مشخص کند.
آنومالی‌اسکن در بارداری دوقلو
آنومالی‌اسکن معمولاً بین هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ انجام می‌شود.
در این سونوگرافی:
- مغز
- قلب
- کلیه‌ها
- ستون فقرات
- اندام‌ها
برای هر دو جنین به‌طور جداگانه بررسی می‌شود.
سونوگرافی داپلر در دوقلوها
در بسیاری از بارداری‌های دوقلو، پزشک سونوگرافی داپلر تجویز می‌کند.
داپلر می‌تواند:
جریان خون بند ناف
عملکرد جفت
خون‌رسانی به مغز جنین
وضعیت اکسیژن‌رسانی
را ارزیابی کند.
بررسی وزن و رشد هر جنین
گاهی یکی از جنین‌ها سریع‌تر از دیگری رشد می‌کند.
اختلاف زیاد وزن میان دوقلوها ممکن است نشانهٔ وجود مشکل باشد.
سونوگرافی به پزشک کمک می‌کند:
- رشد هر جنین را جداگانه ارزیابی کند.
- اختلاف وزنی را تشخیص دهد.
- - در صورت نیاز، پزشک معالج برای پایش بیشتر یا زمان زایمان تصمیم‌گیری کند.
بررسی جفت و مایع آمنیوتیک
سلامت جفت در بارداری چندقلویی اهمیت بسیار زیادی دارد. در سونوگرافی موارد زیر بررسی می‌شود:
محل قرارگیری جفت
تعداد جفت‌ها
حجم مایع آمنیوتیک هر کیسه
عملکرد جفت
اختلال در این موارد می‌تواند سلامت جنین‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
سندرم انتقال خون بین دوقلوها (TTTS)
یکی از مهم‌ترین عوارض دوقلوهای دارای جفت مشترک، سندرم انتقال خون بین دوقلوها است. در این وضعیت خون به‌صورت نامتعادل بین دو جنین منتقل می‌شود. این عارضه در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد دوقلوهای تک‌جفتی دوکیسه‌ای رخ می‌دهد و با سونوگرافی (اختلاف شدید مایع آمنیوتیک: پرآبی در یک کیسه و کم‌آبی در کیسه دیگر) و داپلر تشخیص داده می‌شود. تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع (مانند لیزر جفتی در مراکز تخصصی) شانس بقای جنین‌ها را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
مزایای سونوگرافی در بارداری چندقلویی
تشخیص زودهنگام مشکلات
کنترل رشد هر جنین
ارزیابی سلامت جفت
بررسی مایع آمنیوتیک
شناسایی مادران در معرض زایمان زودرس (با اندازه‌گیری طول سرویکس)
افزایش احتمال تولد نوزادان سالم
تعداد سونوگرافی‌های مورد نیاز در بارداری دوقلو
تعداد سونوگرافی‌ها بسته به شرایط مادر متفاوت است.
اما معمولاً نسبت به بارداری تک‌قلویی بیشتر خواهد بود.
طبق راهنمای ISUOG، در دوقلوهای تک‌جفتی (مونوکوریونیک) از هفتهٔ ۱۶ هر ۲ هفته یک بار و در دوقلوهای دوجفتی (دایکوریونیک) از هفتهٔ ۲۰ حدوداً هر ۴ هفته یک بار سونوگرافی انجام می‌شود تا وضعیت رشد و سلامت جنین‌ها کنترل شود.
پرسش‌های متداول
۱. آیا بارداری دوقلو نیاز به سونوگرافی بیشتری دارد؟
بله. به دلیل احتمال بالاتر برخی عوارض، معمولاً سونوگرافی‌های بیشتری نسبت به بارداری تک‌قلویی انجام می‌شود.
۲. آیا رشد هر دو جنین همیشه یکسان است؟
خیر. ممکن است تفاوت‌هایی وجود داشته باشد که باید توسط پزشک بررسی شود.
۳. آیا سونوگرافی برای جنین‌ها ضرر دارد؟
خیر. سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و اشعهٔ یونیزان ندارد؛ انجام آن با اندیکاسیون پزشکی برای مادر و جنین ایمن به شمار می‌رود.
۴. آیا دوقلوهای دارای جفت مشترک خطر بیشتری دارند؟
بله. این بارداری‌ها نیازمند پایش دقیق‌تر هستند.
۵. مناسب‌ترین زمان آنومالی‌اسکن در دوقلوها چه زمانی است؟
معمولاً بین هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ بارداری.
نتیجه‌گیری
بارداری دوقلو و چندقلویی نیازمند مراقبت‌های دقیق‌تر و سونوگرافی‌های تخصصی‌تر نسبت به بارداری‌های معمولی است. سونوگرافی نقش اساسی در ارزیابی رشد جنین‌ها، سلامت جفت، تشخیص عوارض احتمالی و برنامه‌ریزی مناسب برای ادامه بارداری دارد.
این مراقبت‌ها به مادران کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتری دوران بارداری را سپری کنند.
مطالب مرتبط:
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۲۱:۳۰؛ پنج‌شنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
