راهنمای جامع سونوگرافی (بخش دوم): زنان، پستان، تیروئید، پروستات، شکم و نوزادان
در بخش اول این راهنما با اصول سونوگرافی آشنا شدید. در این بخش، کاربردهای سونوگرافی را به تفکیک اندام‌ها مرور می‌کنیم تا بدانید هر نوع سونوگرافی چه چیزی را بررسی می‌کند و پیش از آن چه آمادگی لازم است.
فهرست مطالب
- سونوگرافی زنان
- سونوگرافی پستان
- سونوگرافی تیروئید
- سونوگرافی پروستات و مجاری ادراری
- سونوگرافی شکم
- سونوگرافی نوزادان و جنین
- جمع‌بندی
سونوگرافی زنان
۱. فولیکولومتری (پایش تخمک‌گذاری)
در چند نوبت از چرخهٔ قاعدگی، اندازهٔ فولیکول‌های تخمدان و ضخامت آندومتر اندازه‌گیری می‌شود. پزشک با این اطلاعات زمان تخمک‌گذاری و زمان مناسب برای تزریق داروی آزادکنندهٔ تخمک (hCG) یا اقدامات درمان ناباروری را تعیین می‌کند.
۲. سونوگرافی شکمی یا واژینال؟
- سونوگرافی شکمی از روی پوست شکم و با مثانهٔ پر انجام می‌شود و نمای کلی لگن را نشان می‌دهد.
- در سونوگرافی واژینال، پروب به اندام‌های لگن نزدیک‌تر است و جزئیات بیشتری دیده می‌شود. این روش با مثانهٔ خالی انجام می‌شود.
- برای خانم‌های مجرد سونوگرافی واژینال انجام نمی‌شود و بررسی از راه شکم است.
۳. بررسی رحم و تخمدان‌ها
ضخامت و ساختار آندومتر، فیبروم رحم، پولیپ، کیست تخمدان و نمای تخمدان پلی‌کیستیک بررسی می‌شود.
۴. خونریزی غیرطبیعی رحم
سونوگرافی علت‌های شایع مانند ضخیم شدن آندومتر، پولیپ و فیبروم را نشان می‌دهد. اگر حفرهٔ رحم به بررسی دقیق‌تری نیاز داشته باشد، پزشک ممکن است سونوهیستروگرافی را درخواست کند.
۵. کنترل محل IUD
سونوگرافی نشان می‌دهد IUD در جای درست داخل حفرهٔ رحم قرار دارد یا جابه‌جا شده و به دیوارهٔ رحم نفوذ کرده است.
سونوگرافی پستان
۶. کاربرد سونوگرافی پستان
سونوگرافی کیست سادهٔ پر از مایع را از تودهٔ توپر جدا می‌کند و در صورت نیاز، راهنمای نمونه‌برداری با سوزن است. نتیجه با سیستم BI-RADS گزارش می‌شود.
۷. ماموگرافی یا سونوگرافی پستان؟
ماموگرافی با اشعهٔ ایکس کم‌دوز انجام می‌شود و روش اصلی غربالگری سرطان پستان است. سونوگرافی بدون اشعه است و برای بافت پستان متراکم، خانم‌های جوان، دوران بارداری و بررسی دقیق‌تر یک یافته کاربرد دارد. این دو روش اغلب مکمل یکدیگرند و نوع بررسی را پزشک تعیین می‌کند.
سونوگرافی تیروئید
۸. سونوگرافی تیروئید
اندازهٔ غده، تعداد و ویژگی گره‌ها و نشانه‌های التهاب تیروئید (تیروئیدیت) بررسی می‌شود.
۹. طبقه‌بندی TI-RADS
گره‌های تیروئید بر اساس ویژگی‌های ظاهری امتیاز می‌گیرند. این امتیاز به همراه اندازهٔ گره نشان می‌دهد که آیا نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA) لازم است یا پیگیری کافی است.
۱۰. پیگیری گره‌های تیروئید
با سونوگرافی‌های دوره‌ای، تغییر اندازه و ظاهر گره‌ها ارزیابی می‌شود. فاصلهٔ پیگیری را پزشک بر اساس امتیاز گره تعیین می‌کند.
سونوگرافی پروستات و مجاری ادراری
۱۱. سونوگرافی پروستات
حجم پروستات، بزرگی خوش‌خیم آن و میزان ادرار باقی‌مانده در مثانه پس از ادرار کردن بررسی می‌شود. این سونوگرافی معمولاً از روی شکم و با مثانهٔ پر انجام می‌شود.
۱۲. آمادگی سونوگرافی پروستات و مثانه
حدود ۱ لیتر آب (۴ تا ۵ لیوان) بنوشید، تا یک ساعت پیش از معاینه تمام شود و تا پایان بررسی ادرار نکنید. گاهی پس از تخلیهٔ مثانه، مقدار ادرار باقی‌مانده دوباره اندازه‌گیری می‌شود.
۱۳. بررسی مثانه
ضخامت دیوارهٔ مثانه، سنگ، توده و ادرار باقی‌مانده بررسی می‌شود.
سونوگرافی شکم
۱۴. کبد، کیسهٔ صفرا، کلیه‌ها و طحال
در سونوگرافی شکم، سنگ کیسهٔ صفرا، گشاد شدن مجاری صفراوی و اندازه و ساختار کبد، کلیه‌ها و طحال بررسی می‌شود. برای بررسی کیسهٔ صفرا معمولاً چند ساعت ناشتایی لازم است. زمان دقیق آن هنگام دریافت نوبت اعلام می‌شود.
۱۵. سنگ کلیه و حالب
سونوگرافی سنگ‌های کلیه و گشاد شدن سیستم جمع‌کنندهٔ ادرار (هیدرونفروز) را نشان می‌دهد و بدون اشعه است.
۱۶. آپاندیسیت
سونوگرافی به تشخیص التهاب آپاندیس، به‌ویژه در کودکان و دوران بارداری، کمک می‌کند. در درد شدید و ناگهانی شکم، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
۱۷. کبد چرب
سونوگرافی میزان تجمع چربی در کبد را درجه‌بندی می‌کند و برای پیگیری روند درمان به کار می‌رود.
سونوگرافی نوزادان و جنین
۱۸. سونوگرافی هیپ نوزاد
سونوگرافی هیپ برای غربالگری دیسپلازی تکاملی مفصل ران در ماه‌های اول زندگی و پیش از استخوانی شدن سر استخوان ران انجام می‌شود.
۱۹. سونوگرافی مغز نوزاد
از راه ملاج انجام می‌شود و بطن‌های مغز و خونریزی داخل مغز را، به‌ویژه در نوزادان نارس، بررسی می‌کند. این بررسی تا زمانی ممکن است که ملاج باز باشد.
۲۰. کلیه و مجاری ادراری نوزادان
گشاد شدن لگنچهٔ کلیه و ناهنجاری‌های مادرزادی کلیه و مثانه بررسی می‌شود.
۲۱. پایش رشد جنین
در سونوگرافی رشد جنین، وزن تخمینی جنین، مقدار مایع آمنیوتیک، محل جفت و وضعیت جنین بررسی می‌شود. این بررسی در بارداری‌های پرخطر و چندقلویی اهمیت بیشتری دارد.
جمع‌بندی
سونوگرافی روشی بدون اشعه و کم‌خطر است که در بیشتر بخش‌های بدن کاربرد دارد. نوع سونوگرافی و آمادگی آن را پزشک معالج تعیین می‌کند. برای نتیجهٔ دقیق‌تر، آمادگی‌های اعلام‌شده را رعایت کنید و جواب‌ها و تصاویر قبلی خود را همراه داشته باشید.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۲۱:۳۰؛ پنج‌شنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
